mamosteMATEMATÎK

ÇARÇOVEYA TÊGEHÎ

Têgihiştina şaş çi ye,
çi nîne?

Bersiva şaş destpêka lêkolînê ye. Ji bo ku em ramana xwendekarî fêm bikin, divê em li sedem, nîşandan û bersivên wî yên di rewşên din de jî binêrin.

Têgihiştina şaş, xeletî û zehmetî

Têgihiştina şaş

Xwendekar dikare qaîdeyekê bi awayekî rêkûpêk bi kar bîne, lê ew qaîde ji bo hin rewşan ne derbasdar be. Mînak: «Di parjimaran de, hejmara li jêr mezintir be, parjimar jî mezintir e.» Ev dikare ji sepandina qaîdeyên hejmarên xwezayî li ser parjimaran çêbibe. Ji bo nirxandinê, tenê encama yek pirsê bes nake; em dipirsin ka xwendekar heman sedemê di pirsên din de jî bi kar tîne an na.

Xeletî

Xeletî dikare encama şaş a kirariyê, xwendina pirsê, nivîsandina sembolê an bikaranîna amûrê be. Xwendekarek dikare têkiliyê rast fêm bike, lê di hesabê de jimareyekê şaş binivîse. Her xeletî nîşana têgihiştineke şaş nîne.

Zehmetî

Zehmetî dikare di şopandina gavan, zimanê pirsê, veguhastina ji wêneyê bo sembolan an bikaranîna amûrê de be. Dibe ku xwendekar hîn nikaribe sedema bersiva xwe bi zelalî rave bike. Ev jî bi tenê nîşan nade ku ew qaîdeyeke şaş diparêze.

Mînak: 1/8 > 1/4.
Heke sedem «ji ber ku 8 ji 4 mezintir e» be, divê em vê ramanê bikolin. «Min nîşana > berevajî nivîsî» dikare xeletiyeke sembolê be. «Ez nizanim her şiv çi nîşan dide» dikare zehmetiya nîşandanê be.

Em li kîjan delîlan digerin?

  1. Sedema xwendekarî: «Te çawa biryar da?» Wî han bide ku têkiliyê bi gotin, xêz an tiştan nîşan bide.
  2. Rewşeke nû: Hejmaran biguherîne. Binêre ka heman qaîde dîsa tê bikaranîn an na.
  3. Nîşandaneke din: Heman mîqdarê bi şiv, jimarxêz û sembolan bide nîşandan. Cudahiyên di şîroveyê de tomar bike.
  4. Kontrola paşê: Di dersa din de, bi alîkariya dîtbar a kêmtir, heman têkiliyê dîsa bipirse.

Bandora xwendina pirsê, baldariyê, ziman û amûrê ji hev cuda binirxîne. Navê «têgihiştina şaş» ji bo etîketkirina xwendekarî nayê bikaranîn; armanc ew e ku têkiliya pêdivî bi vekolînê bê nasîn.

Çalakiyeke bi modelê çawa tê bikaranîn?

1. Pêşî texmîn û sedem

Berî ku encam xuya bibe, bila xwendekar bersiva xwe binivîse. Heke ew nivîsandinê dijwar dibîne, mamoste dikare gotina wî tomar bike.

2. Modelê bi armancekê biguherîne

Tenê tevgerdana modelê bes nake. Pêşî bi hev re biryar bidin ka çi dê biguhere û çi dê sabît bimîne. Mînak, di berawirdkirina parjimarên yekeyî de mezinahiya saxê sabît bihêle û hejmara parçeyên wekhev biguherîne.

3. Lihevnekirina texmîn û modelê rave bike

Mînaka ku qaîdeyê red dike divê rasterast bi ramana xwendekarî re têkildar be. Heke ew dibêje «carkirin her tim hejmarê mezin dike», 6 × 1 = 6 vê qaîdeya giştî red dike. Di astên guncan de, 6 × 1/2 = 3 jî nîşan dide ku encam dikare biçûktir be. Ji xwendekarî bipirse ka çima qaîdeya berê li vir derbasdar nîne.

4. Nîşandanan bi hev ve girê bide

Xêz, tablo û sembol tenê li kêleka hev neyên danîn. Bila xwendekar nîşan bide ka heman mîqdar di her yekê de li ku ye. Guherîna modelê divê bi guherîna tablo û derbirîna sembolî re were şopandin.

5. Şîroveyeke nû û ceribandineke din

Di dawiyê de pirsê bi hejmarên nû bide. Bila xwendekar hem bersiva rast hem jî sedema wê rave bike. Bersiva rast a piştî alîkariyê, bi tenê delîla fêrbûna domdar nîne.

Modelên Mamoste pêşniyarên çalakiyên hînkirinê ne. Bandora wan li ser fêrbûna xwendekaran hîn nehatiye pîvandin. Ji bo vê yekê nirxandina berî çalakiyê, piştî wê û piştî demekê pêwîst e.

Encamên fêrbûnê çawa tên girêdan?

Her sernav bi encamên fêrbûnê yên bernameya matematîkê ya 2024 hatiye girêdan. Têkilî dikare rasterast bi parçeyekê ji encama fêrbûnê re be, pêşşert be an veguhastin bo rewşeke berfirehtir be. Modela yek sernavê hemû beşên encama fêrbûnê napîve. Nivîsa fermî ya Tirkî û rûpela bernameyê ji karta encama fêrbûnê têne vekirin.

Kurteyên Kurmancî rêberiya xwendinê dikin; ne wergera fermî ya bernameyê ne. Gava peywir bi poleke diyar ve girêdayî be, mînakê li gorî asta xwendekarî hilbijêre.

Ziman, term û çavkanî

Nivîs bi Kurmancî û bi alfabeya Hawar hatiye amadekirin. Termên matematîkê li gorî FerMat hatine hilbijartin. Avahiya hevokan bi rêberiya pirtûkên rêzimanê hatiye kontrolkirin. Ji bo wate û bikaranîna peyvan, ferhengên cuda hatine berawirdkirin. Heke çavkanî termekê bi wateyên cuda bi kar tînin, têkiliya matematîkî di ravekirinê de tê zelalkirin.

Termên hînkirinê yên vê sepanê hilbijartinên edîtorî ne. Di vê naverokê de nivîs û lihevhatina terman hatine kontrolkirin. Lê edîtorekî zimanî yê serbixwe hîn vê naverokê nepejirandiye.

Sernav û modelan veke ↗